W tym wpisie chcę przybliżyć Ci uprawę pora. To poradnik dla poczatkujących ogrodników, którzy chca się dowiedzieć kiedy i jak wysiewać nasiona porów do gruntu i na rozsadę, jakie odmiany wybrać, jak przygotować stanowisko i pielęgnować uprawę, aby mieć pory z własnego ogródka (a nawet balkonu).
Jak wygląda por i dlaczego warto go posadzić?
Por (Allium ampeloprasum var. porrum) jest warzywem z rodziny amarylkowatych, blisko spokrewnionym z cebulą. Charakteryzuje się długą białą łodygą (część jadalna) zakończoną rozetą zielonych liści pokrytych cienką warstwą wosku. Część nadziemna może osiągać 30-60 cm. Por ma dosyć długi i rozbudowany system korzeniowy. Korzenie rosną bardziej pionowo w dół niż na szerokość.
Por to warzywo dwuletnie, ale w polskich warunkach uprawiane jako jednoroczne. Jeśli przezimuje w gruncie, wiosną wypuści pęd kwiatostanowy, który po ścięciu wypuści cebulki przybyszowe (które możemy posadzić).
Zaletą tego warzywa jest wysoka odporność na niskie temperatury panujące w naszym klimacie. Dzięki temu możemy z niego korzystać niemal przez cały rok.
Por jest cennym źródłem witamin C, B, soli mineralnych (żelaza, wapnia, fosforu). Posiada właściwości oczyszczające i odchudzające. Można z niego przygotować zupy, kremy, zapiekanki, sosy, surówki, sałatki. Por to jeden z głównych składników włoszczyzny, czyli zestawu warzyw do rosołu i wywarów warzywnych. Świetnie nadaje się do mrożenia.
Letnie i zimowe odmiany pora
W ogrodnictwie rozróżnia się odmiany wczesne, średniowczesne i późne, które różnią się porą zbioru i zimowaniem.
Odmiany wczesne – są delikatniejsze w smaku i bardziej soczyste, choć rosną dosyć szybko, są mniejsze i gorzej znoszą mróz. Zbieramy je latem.
Odmiany średniowczesne i późne (zimowe) – mają ciemnozielone liście z niebieskawym nalotem, dłuższy okres wegetacji, są bardziej odporne na mróz i mogą pozostać w gruncie do wiosny lub być zbierane jesienią i zimą. Podczas bezśnieżnej zimy może jednak przemarznąć, dlatego zaleca się wykopanie go z gruntu i zadołowanie w zacisznym miejscu, do którego będziemy mieli dostęp w zimie.
Odmiany wczesne i średniowczesne na zbiór letni: Golem, Bluvetia, Jolant, Barna, Bulgaarse Reuzen, Starozagorsky Kamush, Albos.
Na zbiór jesienny, późny i zimujące: Baca, Janosik, Bartek, Bulgarian Giant, Carentan 3, Tango, Juhas, Titus, Winner, Bluegreen Winter
W warzywniku warto posadzić odmiany letnie i zimowe, aby wydłużyć zbiór.
Siew pora do gruntu i na rozsadę
Pory można wysiewać bezpośrednio do gruntu lub uprawiać z rozsady. Uprawa z rozsady daje zwykle lepsze, grubsze i wybielone pędy.
1. Wysiew nasion bezpośrednio do gruntu
Wygodnym sposobem jest wysiew nasion bezpośrednio do gruntu. Nasiona pora wysiewamy w kwietniu na głębokość max. 1 cm w rzędach co 30-40 cm. Po wzejściu siewek przerywamy je, aby odstęp pomiędzy poszczególnymi porami wynosił 10-15 cm. W sklepach dostępne są także nasiona na taśmie, którą wystarczy włożyć do rowka, przysypać ziemią i podlać.
2. Uprawa z rozsady – kiedy i jak wysiewać?
Aby przygotować rozsadę pora gotową do wysadzenia do gruntu, musimy wysiać nasiona odpowiednio wcześnie. Cały proces od nasionka do sadzonki wynosi około 8 tygodni. Nasiona wschodzą w zależności od temperatury 1-2 tygodnie.
| Planowana pora zbioru | Termin siewu | Termin sadzenia rozsady |
| Na zbiór letni (wczesny) | od końca stycznia do końca lutego | sadzimy od końca marca do kwietnia |
| Na zbiór jesienny (późny) | od marca do kwietnia | w maju/czerwcu |
| Na zbiór zimowy i wiosenny | od kwietnia-czerwca | czerwiec/lipiec/sierpień |
Do przygotowania rozsady pora przydadzą się:
- niezbyt płytki pojemnik (doniczka, plastkowy pojemnik po pieczarkach)
- nasiona
- podłoże do siewu i pikowania lub ziemia uniwersalna do warzyw
- podlewaczka z wodą
- znacznik do opisania terminu wysiewu i nazwy odmiany
Wysiew nasion do pojemników
- Pojemnik napełniamy podłożem, pozostawiając od góry 1-2 cm wolnego miejsca.
- Zraszamy podłoże wodą
- Nasiona wysiewamy rzutowo, pozostawiając małe odstępy.
- Przysypujemy lekko podłożem (warstwą do 1 cm), przyklepujemy dociskając nasiona
- Przykrywamy folią i stawiamy w ciepłym, miejscu ok. 18–20°C, aż pojawią się siewki
- Po wschodach pojemnik stawiamy na słonecznym parapecie
- Nie przelewamy ani nie przesuszamy podłoża
- Przy siewie styczniowym doświetlamy rozsadę, kiedy dni są pochmurne, aby nie gniła
Pikowanie siewek porów do pojedynczych pojemników
Termin: Gdy siewki mają kilka liści, można je delikatnie przepikować do większego pojemnika lub pojedynczych doniczek (albo paletek). Jeśli posialiśmy nasiona rzadko i mają odpowiednią ilość podłoża, możemy je trzymać w tym pojemniku do czasu wysadzenia do gruntu.
Jak to zrobić:
- przygotuj multiplaty (wielodoniczki) i napełnij je lekkim podłożem do siewu i pikowania
- zrób głębsze otwory pikownikiem
- oddzielaj poszczególne sadzonki pora, pozważając je patyczkiem lub np. widelcem
- sadź pojedynczo lub po 2-3 sztuki jeśli komórki w paletce są większe
- podlej wodą lub postaw paletkę na tacy z wodą, aby podłoże samo wciągnęło wodę od dołu
- postaw w miejscu osłoniętym od silnego słońa, dopóki się nie przyjmą.
Hartowanie rozsady
Kiedy sadzonki pora podrosną, a na zewnątrz zrobi się cieplej, wynosimy rozsadę na zewnątrz (na parapet, taras, balkon, do tunelu). Na noc wnosimy ją do domu, zwłaszcza jeśli może zdarzyć się przymrozek. Po kilku dniach hartowania na słońcu i świeżym powietrzu rozsadę możemy pozostawić na noc (jeśli pogoda pozwala na to). Przyzwyczajone do wiatru i słońca sadzonki szybciej przyjmą się po wysadzeniu do gruntu.
Jak sadzić pora z rozsady?
Długość białej części pora zależy głównie od głębokości sadzenia, dlatego pory sadzimy dosyć głęboko. Kiedy rozsada ma ok. 15–20 cm i minęły przymrozki rozsadę po wcześniejszym zahartowaniu możemy wysadzić na miejsce stałe. Sadzimy do dołków na głębokość skąd wyrastają młode liście (te mniejsze sadzimy płycej). Nie przycinamy korzeni ani liści, choć w starych poradnikach był to zalecany zabieg. Na wielkość plonów wpływ ma także wielkość rozsady. Największych możemy spodziewać się z sadzonek wielkości ołówka.
Jeśli po czasie okaże się, że pory posadziliśmy zbyt płytko możemy je obsypać, tworząc kopczyki wokół.
Wybór stanowiska i gleby pod uprawę pora
Por najlepiej rośnie w pełnym słońcu, na glebie żyznej, przepuszczalnej, wilgotnej ale nie podmokłej, o pH ok. 6–7. Gleby piaszczyste warto wzbogacić dobrze przerobionym kompostem lub obornikiem (jesienią). Gleby ciężkie można rozluźnić piaskiem i kompostem.
Płodozmian: pora nie sadzimy po sobie, cebuli, czosnku. Możemy sadzić po: marchwi, buraku, fasoli, grochu, kapuście wczesnej, ogórku.
Korzystne sąsiedztwo: marchew, pietruszka, seler naciowy, fenkuł, cebula, szparagi, pomidory, ogórki, sałata, szpinak.
Niekorzystne sąsiedztwo: fasola, groch, kapusta.
Szkodniki i choroby w uprawie porów
Zgorzel siewek – to choroba grzybowa atakująca kiełkujące nasiona i siewki. Wybierajmy zdrowe nasiona, podlewajmy z umiarem i zapewnijmy dużo światła. Nasiona należy użyć do zaprawy.
Alternarioza pora – choroba grzybowa zaczynająca się od białych plamek na liściach, przebarwiających się na fioletowo, a następnie pojawiają się brunatno-czarne plamy z nalotem grzybni. W końcu liście żółkną i więdną. Należy unikać uprawy pora po sobie, robić kilkuletnie przerwy w uprawie na danym polu.
Rdza pora – choroba grzybowa – charakterystyczne rdzawe plamki. Choroba hamuje wzrost roślin i zmniejsza plon. Należy stosować zmianowanie, usuwać porażone resztki z pola. Niszczyk zjadliwy – szkodnik (nicień) – żeruje na korzeniach. Liście zaatakowanej rośliny stają się zgrubiałe i matowe, karłowacieją. Następnie rośliny zaczynają gnić u podstawy. Wciornastek tytoniowiec – tworzą na liściach drobne, srebrzystobiałe plamki, które zlewają się w większe płaty. Liście bieleją i zasychają. Do wykrywania można stosować niebieskie lub żółte tablice lepowe.
Wgryzka szczypiorka – młode gąsienice motyli wgryzają się do liścia powodując powstawanie podłużnych jasnych smug, które po czasie tworzą nieregularne dziury i skręcanie się liści. Do wykrywania służą pułapki feromonowe.
Śmietka cebulanka – larwa muchówki może uszkadzać zarówno siewki i rozsadę, jak i liście, drążąc w nich korytarze. Uszkodzone liście są porażane przez grzyby i gniją, a przez to plon jest mniejszy i pory nie nadają się do przechowywania. Do wykrywania można użyć żółtych lub białych tablic lepowych.
Miniarka porówka – to muchówka żerująca na liściach, tworząc charakterystyczne białe plamki, do których samica składa jaja. Latem larwy mogą wgryzać się do środka pędu, tworząc korytarze.
Aby ograniczyć nalot szkodników, można okryć plantację specjalnymi siatkami ochronnymi.
Uprawa porów w donicy
Jeśli nie masz ogrodu, por możesz uprawiać również w donicach i skrzynkach na tarasie. Przygotuj głęboki i szeroki pojemnik, wypełnij go żyznym podłożem do uprawy warzyw z dodatkiem kompostu i posadź rozsadę tak jak w gruncie. Pamiętaj o regularnym podlewaniu, gdyż gleba w donicy szybciej wysycha. Donicę postaw na słonecznym stanowisku. Pory w pojemnikach, podobnie jak inne warzywa warto nawozić biohumusem lub innym nawozem wieloskładnikowym.
Jak pielęgnować rośliny po posadzeniu
Podlewanie
Gleba powinna być lekko wilgotna, zwłaszcza wiosną po wysadzeniu rozsady czy wysiewie.
Nawożenie porów
W uprawie przydomowej możemy nawozić wieloskładnikowymi nawozami do warzyw, kompostem.
Odchwaszczanie
Na bieżąco usuwaj chwasty, aby nie konkurowały o wodę i składniki pokarmowe.
Obsypywanie/wybielanie
Po pieleniu obsypuj pędy ziemią, tworząc kopczyki. Pomoże to wykształcić białe części, na których nam zależy. Do zacieniania można też użyć rolki po ręczniku papierowym lub gazet.
Zbiór pora i przechowywanie
W zależności od odmiany i terminu sadzenia pory zbieramy od czerwca/lipca do późnej jesieni. Odmiany zimujące do wiosny kolejnego roku mogą zimować pod śniegiem. Późną jesienią możemy także wykopać pory i te najładniejsze zadołować np. w tunelu lub innym osłoniętym miejscu. Ograniczy to ryzyko zmarznięcia w bezśnieżne zimy. Po zerwaniu obcinamy korzenie i skracamy zielone liście. Przechowujemy w lodówce lub zimnej piwnicy.
Krótkie pytania i odpowiedzi
Czy por może zimować w gruncie?
W gruncie pod śniegiem moga zimować pory odmian późnych, które sadzimy latem. Pory wysiane wczesną wiosną sa bardziej wrazliwe na mróz.
Czy pory można mrozić?
Tak, pory mozna mrozić, najlepiej pokrojone w talarki. Można je również suszyć do przyprawy typu warzywko.
Jak głęboko sadzić pory?
Gotową rozsadę pora sadzimy dosyć głęboko, tj. do wysokości wyrastania nowych liści. Sadzonki o niewielkiej średnicy (cieńsze) sadzimy płycej.
Jak uprawiam pory w swoim ogrodzie?
Z uwagi na niewielki warzywnik sadzę niewiele porów. Pory uprawiam z kupionej w maju rozsady. Jeśli miała długie i cienkie pędy, skracałam je od góry obrywając czubki. Pory, podobnie jak czosnek nie sprawiały mi do tej pory kłopotów. Rosną grzecznie, wymagają jedynie usunięcia chwastów i podlewania w czasie suszy. Zostawiłam część na zimę na grządce, ale nie wiem, co to była za odmiana i czy przetrwa mrozy. W nowym sezonie planuję wykopać jesienią i przenieść do tunelu, jeśli oczywiście nie zjemy ich wcześniej. Spróbuję też zrobić rozsadę, choć jedną doniczkę, bo na więcej niestety brakuje miejsca i na parapecie i na grządce.
. P.S Jeśli chcesz podzielić się własnymi doświadczeniami w uprawie pora w ogrodzie napisz w komentarzu poniżej.
